Seminaria w INE PAN
15 kwietnia 2005Ekonomia a etyka - ks. prof. Andrzej Szostek, Rektor KUL (1998-2004) - Nauka społeczna Jana Pawła II - ekonomia wolności i solidarności
15 kwietnia 2005 roku w Sali Okrągłego Stołu Pałacu Staszica miało miejsce seminarium INE PAN pt. Nauka społeczna Jana Pawła II - ekonomia wolności i solidarności. Gościem honorowym spotkania był ks. prof. Andrzej Szostek, Kierownik Katedry Etyki Wydziału Filozofii KUL. Spotkanie rozpoczęło się chwilą ciszy poświęconą pamięci Ojca świętego. Rozpoczynając swoje wystąpienie ks. prof. Andrzej Szostek przybliżył zebranym pojęcie katolickiej nauki społecznej, przedstawił w skrócie genezę, rozwój, główne elementy i charakter tego obszaru nauczania Kościoła. Od czasu Soboru Watykańskiego II przyjęło się uważać, że rola Kościoła względem istniejących systemów politycznych, gospodarczych i społecznych polega na utrzymywaniu krytycznego dystansu. Katolicka nauka społeczna stawia sobie zadanie porównywania stanu rzeczywistego z ideałem; Kościół nie proponuje w kwestiach społeczno-gospodarczych nowych rozwiązań, lecz będąc partnerem dialogu społecznego głosi potrzebę zbliżania się do ideału, wskazując przy tym jednocześnie, które istniejące już rozwiązanie mogą być pomocne w poprawie sytuacji, a które oddalają ludzkość od stanu idealnego. Jednocześnie konkretne zalecenia Kościoła, chociaż stanowią reakcję na aktualne problemy społeczne, gospodarcze i polityczne, wyrażają silne przywiązanie do tradycji. Wśród źródeł katolickiej nauki społecznej, które najsilniej wpłynęły na nauczanie Jana Pawła II, zostały wymienione: encyklika Leona XIII Rerum novarum, encyklika Pawła VI Populorum progessio oraz Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym.
Następnie ks. prof. Andrzej Szostek omówił główne źródła nauczania społecznego Jana Pawła II. Są nimi cztery papieskie encykliki: Laborem exercens, Sollicitudo rei socialis, Centesimus Annus oraz Veritatis splendor. Odnosząc się do ich treści zwrócił uwagę m.in. na kwestię pracy, problem ubóstwa oraz rolę prywatnej inicjatywy i przedsiębiorczości w funkcjonowaniu systemu gospodarczego. Jan Paweł II z naciskiem podkreślał, że człowiek jest kontynuatorem dzieła stworzenia i z tego powodu należy go traktować jako podmiot pracy, a nie wyłącznie jako najemną siłę roboczą. W swoim nauczaniu wiele pisał o godności pracy, traktując ją jako chrześcijański ideał, któremu przeciwstawiał ekonomiczny materializm, postawę polegającą na sprowadzaniu wartości człowieka jedynie do tego, co człowiek może wytworzyć. W kwestii ubóstwa ks. prof. Andrzej Szostek wspomniał o refleksjach Jana Pawła II dotyczących postawy roszczeniowej biednych narodów względem bogatych krajów, które prowadziły do konkluzji, że w wymiarze międzynarodowym troska o ubogich powinna także wyrażać się w próbach przekazania im wiedzy odnośnie zasad tworzenia bogactwa. W encyklice Centesimus Annus Jan Paweł II zwracał uwagę na rolę przedsiębiorczości i wolnej inicjatywy dla tworzenia porządku społeczno-gospodarczego, upatrywał korzyści kapitalizmu w realizacji idei uczestnictwa, przestrzegając jednocześnie przed niebezpieczeństwem konsumeryzmu.
W trakcie dyskusji ks. prof. Andrzej Szostek odpowiadał na zadane pytania i odniósł się do wypowiedzianych przez dyskutantów komentarzy. Lektura papieskich encyklik skłaniała ekonomistów do wniosku, że Ojciec święty docenił znaczenie wolnego rynku i prywatnej przedsiębiorczości, które gdy właściwie funkcjonują, sprzyjają wolności i solidarności - filarom zdrowego systemu społeczno-gospodarczego. Nauczanie społeczne Jana Pawła II oceniono jako metodę refleksji, która pozwala zastosować niezmienne reguły Kościoła katolickiego do interpretacji ciągle zmieniającego się świata. Powtórzono myśl, że bogactwo człowieka jest znacznie większe niż to, co mieści się w kategoriach ekonomicznych, w związku z czym ekonomia nie powinna zapominać, że stanowi część większej całości opisującej aktywność ludzką. Spotkanie zakończyła myśl, że Jan Paweł II zostawił wielką spuściznę słowa, która jeszcze długo powinna być przedmiotem głębokich przemyśleń, także ekonomistów.
Krzysztof Kostro
