Seminaria w INE PAN
31 marca 2005Prof. Grzegorz W. Kołodko, Dyrektor Centrum TIGER - Od czego zależy szybki wzrost gospodarczy i czy jest on możliwy w Polsce?
31 marca 2005r. w Sali Okrągłego Stołu w Pałacu Staszica odbyło się seminarium, na którym wystąpił prof. Grzegorz Kołodko z referatem pt. Od czego zależy szybki wzrost gospodarczy i czy jest on możliwy w Polsce?. Po powitaniu gości i krótkim wstępie Dyrektora INE PAN Zbigniewa Hockuby głos zabrał prof. Kołodko. Stwierdził on, że w swoim wystąpieniu będzie stawiał hipotezy i pytania badawcze w sposób, który w znacznym stopniu pokrywa się z celami książki pt. Strategie szybkiego wzrostu w Polsce wydanej pod jego redakcją w 2004roku.
Główną tezą wystąpienia było stwierdzenie, że wzrost gospodarczy w długim okresie zależy od jakości instytucji i polityki gospodarczej. Według prelegenta powinny one sprzyjać formowaniu kapitału, poprawie efektywności alokacyjnej oraz wzrostowi konkurencyjności przedsiębiorstw. Odpowiadając na pytanie, jaką część globalnego popytu Polska jest w stanie zaspokoić, prof. Kołodko zauważył, że wzrost produkcji zależy od wielkości deficytu budżetowego, przy czym nie jest jednoznacznym twierdzenie, że wzrost deficytu oznacza spadek wzrostu gospodarczego. Czynnikiem kluczowym jest struktura tego deficytu oraz sposób i koszt jego finansowania. Jednocześnie stwierdził, że wielkość deficytu sektora publicznego nie jest w Polsce jak potocznie się twierdzi wysoka. W zależności od sposobu liczenia wynosi on 54% PKB (ESA'95) lub 59% PKB. W warunkach gospodarki polskiej problem leży nie w teoretycznych założeniach konstruowania racjonalnego budżetu, ale w sferze praktycznej, w realiach politycznych. Polski mechanizm polityczny zmarnotrawi każdą wygenerowaną nadwyżkę z punktu widzenia wzrostu efektywności alokacyjnej i wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw. Ze względu na fakt braku elastyczności polityki gospodarczej ograniczanie deficytu powoduje w rzeczywistości spowalnianie wzrostu gospodarczego, gdyż ogranicza się wydatki nie tam, gdzie to konieczne, ale tam gdzie jest to możliwe ze względów politycznych.
W dalszej części swego wystąpienia prof. Kołodko skoncentrował swe rozważania na odpowiedzi na pytanie czy wzrost produkcji zależy od restrykcyjnej polityki pieniężnej. Według prelegenta istnieje jedynie fałszywy wybór między sytuacją, w której w gospodarce występują albo wysokie realne stopy procentowe, niższa aktywność gospodarcza i niższa inflacja albo niskie stopy procentowe, wyższe tempo wzrostu gospodarczego przy ryzyku wyższej inflacji. Dylemat ten jest błędny ze względu na fakt, że według prof. Kołodko stopy zawsze oddziaływują na aktywność gospodarczą i kierunki zmian poprzez wpływ na: charakter oczekiwań, spekulacje dotyczące inwestycji, podaż pieniądza, kurs walutowy, dynamikę popytu realnego, dopływ kapitału zagranicznego. Według prof. Kołodki kluczem do dynamicznego wzrostu produkcji jest polityka mieszana (policy mix), fiskalna i pieniężna. W warunkach polskiej gospodarki ze względów doktrynalnych, instytucjonalnych i politycznych brak jest koordynacji tych polityk, czego skutkiem jest spowalnianie tempa wzrostu gospodarczego. Dlatego pytanie o wzrost gospodarczy to pytanie o jakość prowadzonej polityki gospodarczej, a ekstrapolacja prognoz jego tempa nie może być dokonywana w oderwaniu od mechanizmu politycznego. Z tego powodu próby poprawy polityki monetarnej i usuwanie jej skutków poprzez intencjonalne prowzrostowe działania po stronie fiskalnej nie poprawią całokształtu polityki fiskalnej, ale psują ją jeszcze bardziej.
Kończąc swoje rozważania prof. Kołodko odpowiadając na pytanie, jaki będzie wzrost gospodarczy powiedział, że to zależy od tego od jego uwarunkowań: kapitału, efektywności i konkurencyjności, instytucji, polityki gospodarczej, uwarunkowań zewnętrznych. Stwierdził, że polska gospodarka ma potencjał realnego wzrostu 5-6% rocznie, jednakże ze względu na brak możliwości racjonalnego podejmowania decyzji, brak koordynacji polityki makro- i mikroekonomicznej nie będzie on w pełni wykorzystany. Na zakończenie powiedział, że szybkość wzrostu zależy od korzystnej kombinacji bardzo wielu elementów instytucjonalnych i politycznych przy bardzo ważnym współdziałaniu policy mix w warunkach gospodarki otwartej. W trakcie dyskusji zwrócono uwagę na brak ciągłości w polskiej polityce gospodarczej po 1989r. Stwierdzono, że cykl koniunkturalny ma wyraźnie charakter polityczny, gdyż w ciągu ostatnich 15 lat przemiennie były stosowane różne doktrynalne polityki. Zauważono, że polityczny cykl koniunkturalny zostanie zakłócony przez wejście w struktury Wspólnot Europejskich ze względu na fakt: pojawienia się nowych warunków instytucjonalnych funkcjonowania podmiotów, nowe strumienie akumulacji zewnętrznej oraz nowe wymogi UE dotyczące polityki gospodarczej. Sformułowano tezę, że decydującym podmiotem w walce o podniesienie konkurencyjności będą inwestujące przedsiębiorstwa.
Kolejnym problemem dyskusji było twierdzenie, że pobudzanie ludzkiego działania w postaci interesu jednostkowego jako głównej jego motywacji może przyczynić się do przyspieszenia wzrostu gospodarczego. Prof. Kołodko zwrócił uwagę, że jest to bardzo ważny aspekt jednakże należy pamiętać o zapewnieniu odpowiedniego otoczenia instytucjonalnego, które sprzyjać będzie oszczędzaniu i uczciwości a zapobiegać korupcji i tworzeniu szarej strefy. Kultura i etyka biznesu są znaczącym czynnikiem długookresowego wzrostu gospodarczego. Na potwierdzenie tych rozważań przytoczono przykład Japonii po II wojnie światowej. Odnosząc się do kwestii różnic między optymalnym a realnym poziomem wzrostu gospodarczego stwierdzono, że szanse i bariery leżą poza gospodarką: w społeczeństwie i w przywództwie politycznym rozumianym dziś: "państwo jako gra interesów". Odnosząc się do zarzutów o obarczanie całą winą za spowalnianie tempa wzrostu polityków, prof. Kołodko stwierdził, że w trakcie transformacji Polska straciła 25% potencjalnego PKB w sytuacji, kiedy nie uległy pogorszeniu ani warunki zewnętrzne ani polska przedsiębiorczość. Powodem takiego stanu rzeczy była nieodpowiednia polityka gospodarcza prowadzona w okresie przemian. Prof. Kołodko w związku z tym postawił pytanie:, co należy zrobić żeby te straty były jak najmniejsze i co zrobić żeby w takiej rzeczywistości politycznej wykorzystać w najwyższym stopniu potencjał tkwiący w gospodarce Polski? Zauważono również, że w wielu obszarach polityki gospodarczej ekonomiści są bezradni, gdyż występują luki w teorii ekonomii, co skutkuje często prowadzeniem polityki prób i błędów.
Seminarium INE PAN z udziałem prof. Kołodki trwało blisko trzy godziny.
Sylwia Zajączkowska - Jakimiak
